Anh Mỹ: “Mối quan hệ khác lạ” xưa & nay

Thuật ngữ trên thành lập trong khoảng cách thức đây gần 7 thập kỷ, thế nhưng “mối quan hệ khác lạ” có thực sự sống sót?

TIN LIÊN QUAN
	Quan hệ Anh-Mỹ có khởi sắc dưới thời D.Trump?
	Quan hệ Anh - Mỹ: Có còn đặc biệt?

Kể trong khoảng cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ cuối năm rồi, Thủ tướng Anh Theresa May là nhà lãnh đạo trước tiên trên thế giới tới thăm Nhà Trắng và chạm mặt Tổng thống Donald Trump hôm 27/1. Trước đây một ngày, phát biểu tại cuộc họp với các nghị viên đảng Cộng hòa Mỹ ở Philadelphia, bà May thể hiện sự quan trọng: “Khi chúng ta cùng mày mò lại niềm tin giữa nhì bên, chúng ta có thời cơ, thực chất là nghĩa vụ, để chăm sóc “mối quan hệ đặc biệt” này”.

Thủ tướng Anh Margaret Thatcher (trái) và Tổng thống Mỹ Ronald Reagan tại Hội nghị Thượng đỉnh Ottawa (Canada), ngày 21/7/1981. (Nguồn: AP)

Cụm từ “mối quan hệ đặc biệt” được Thủ tướng Anh Winston Churchill đề cập lần đầu tiên trong bài diễn văn lịch sử “Nguồn tiếp sức cho hòa bình” (Sinews of Peace) tại Đại học Westminster ở Missouri năm 1946. Trong đó, ông Churchill thể hiện sự quan trọng hai nước Anh và Mỹ có một “mối hòa hợp đồng đội của các dân tộc nói tiếng Anh”.

Theo nhà sử học Anthony Seldon, nhì nước gắn bó với nhau trong phổ quát thập kỷ qua bởi cùng san sẻ lịch sử, cơ cấu chính phủ, hoàn hảo và phù hợp tác quốc phòng. Ông nói, “nó (mối quan hệ đặc biệt) được phát hành do sự đan xen của ba yếu tố: quân địch chung, quan hệ tư nhân giữa các nhà chỉ đạo và quan niệm tinh thần hệ bình thường”.

Mới đây, kế hoạch xoay trục sang châu Á của cựu Tổng thống Barack Obama - được rộng rãi người cho là bằng chứng về sự thay đổi các dành đầu tiên của Mỹ, và quan hệ với Anh là một trong những “quan hệ khác lạ” mà Washington đã có với phổ biến nước.

Franklin D. Roosevelt - Winston Churchill

Nhì nhà chỉ huy trong Chiến tranh Nhân loại thứ Hai đã duy trì mối quan hệ tư nhân thân mật. Có cùng sở thích với thuốc lá và rượu mạnh, nhị ông đã mua bán 1.700 thư và điện tín trong khoảng năm 1939 - 1945. Trong một bức điện tín gửi Thủ tướng Anh Churchill năm 1942, Tổng thống Mỹ Roosevelt viết: “Thật tuyệt vời khi ở cùng thập kỷ với ông”.

Dù rằng không trực tiếp tham chiến nhưng bằng việc thông qua Đạo luật Lend-Lease, Mỹ đã hỗ trợ quân sự cho Anh trong Chiến tranh Trái đất thứ Nhị. Thủ tướng Churchill, có mẹ là người Mỹ, đon đả tới việc “đưa người Mỹ tham gia cuộc chiến” hoặc ít ra là tăng giúp đỡ quân sự cần thiết cho nước Anh. Bởi vậy, 04 tuần 8/1941, ông đã gặp Tổng thống Roosevelt trên một chiến hạm ngoài khơi Newfoundland, nơi cả hai đặt ra các chỉ tiêu cho trái đất hậu chiến tranh khi ký Hiến chương Đại Tây Dương. Đương nhiên, Hiến chương này không giúp Tổng thống Roosevelt thắng lợi trong việc kêu gọi mọi người Mỹ ủng hộ nước này tham chiến. Nhưng yếu tố đó đã đổi mới sau vụ Nhật Phiên bản tấn công tham gia Trân Châu Cảng 04 tuần 12/1941.

Khoảng nhị tuần sau vụ Trân Châu Hoa phượng đỏ, Thủ tướng Churchill đã ở Nhà Trắng ba tuần nhằm phối thích hợp với chính quyền Mỹ đánh bại quân địch thông thường của họ. Tại đây, hai nhà chỉ đạo được miêu tả là đã chia sớt những chốc lát thân tình nhất. Patrick Kinna - người viết tốc ký cho ông Churchill kể lại: một hôm, Thủ tướng vừa tắm xong xuôi, ông chuyển động trong phòng mà chưa mặc đồ gì. Tổng thống Roosevelt gõ cửa, bước tham gia phòng và nhận ra người bạn Anh trong hiện trạng như vậy, ông Churchill tĩnh tâm nói: “Ông thấy đấy, Ngài Tổng thống, tôi không có gì phải che chắn ông”.

Dwight D. Eisenhower - Anthony Eden

Quan hệ Anh - Mỹ giảm xuống mức thấp trong những năm 1950 dưới thời hai nhà lãnh đạo này. Anthony Eden, người từng là Bộ trưởng Ngoại giao trong ba thập kỷ, đã biến thành Thủ tướng Anh tham gia năm 1955. Nhưng tương lai Thủ tướng của ông sớm kết thúc do Cuộc khủng hoảng kênh đào Suez năm 1956, khi Tổng thống Người nào Cập Gamal Abdel Nasser quốc hữu hóa con kênh nối liền Biển Đỏ và Địa Trung Hải vốn thuộc chiếm hữu của Anh và Pháp. Đối với Anh, kênh đào Suez là huyết quản tới các mỏ dầu ở Vịnh Ba Tư. Anh, Pháp và Israel đã mau lẹ giải quyết được thỏa thuận kín đáo để thi hành cuộc tấn công tham gia Khách hàng nào Cập nhằm chiếm lại kênh Suez.

Tức giận vì không được báo cáo trước về cuộc tiến công và lo ngại chiến tranh lan rộng hơn ở Trung Đông, Tổng thống Eisenhower doạ dọa bạn bè Khối quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO) là sẽ áp đặt lệnh trừng trị ví như nước này không rút hàng ngũ của mình. Ông buộc Thủ tướng Eden tậu ra một giải pháp hòa bình, song song ngăn cản Quỹ Tiền tệ Thế giới (IMF) cung ứng các khoản vay khẩn cấp cho Anh. Trước áp lực của Mỹ, Thủ tướng Eden đề nghị rút quân. Tháng 1/1957, ông từ chức sau 18 04 tuần cầm quyền và tăm tiếng suy giảm nặng nề hà.

John F. Kennedy - Harold Macmillan

Hai nhà chỉ huy, một người mới 40 tuổi, người kia 60, đã hồi sinh mối quan hệ Mỹ - Anh sau Cuộc khủng hoảng kênh đào Suez. Năm 1943, Thủ tướng Macmillan nói rằng Anh với Mỹ giống như “người Hy Lạp với người La Mã”. Ngụ ý là tuy người La Mã thế chỗ người Hy Lạp, nhưng họ vẫn dựa trên kiến thức và trí óc của người Hy Lạp.

Mặc dù hai nhà lãnh đạo có quan hệ huyết tộc theo nghĩa đen (cả nhì phát hiện ra họ có quan hệ họ hàng xa), năm 1962, Tổng thống Kennedy đã hủy bỏ chương trình tên lửa Skybolt mà Mỹ hứa hẹn bán cho Anh nhằm giúp nước này xây dựng chương trình hạt nhân độc lập. Mỹ khi ấy khiếp sợ về việc tái diễn cuộc khủng hoảng Suez cũng như sự chung vũ khí hạt nhân. Dù sao, Mỹ vẫn bán cho bằng hữu bên kia Đại Tây Dương các hoả tiễn mang đầu đạn hạt nhân Polaris.

Ronald Reagan - Margaret Thatcher

“Mối quan hệ đặc biệt” giữa nhì cường quốc được biểu lộ thâm thúy nhất dưới thời Thủ tướng Thatcher và Tổng thống Reagan ở công đoạn cuối của Chiến tranh Lạnh những năm 1980. Nhị chính trị gia có cùng quan điểm về đường lối điều hành kinh tế như ủng hộ các chế độ hòa bình buôn bán và cắt giảm chi phí công. Năm 1981, bà Thatcher là chỉ đạo nước ngoài đầu tiên đến thăm tân chủ nhân Nhà Trắng Reagan. “Người phụ nữ thép đã tậu thấy chàng Romeo người Mỹ của chính mình”, báo chí Time bình luận.

Tất nhiên, tình bạn nổi tiếng không giảm thiểu khỏi những lúc bít tất tay. Bà Thatcher khiển trách ông Reagan vì cuộc xâm lược của Mỹ tham gia Grenada - thực dân địa cũ của Anh năm 1983. Nhưng một cuộc gọi xin lỗi của ông Reagan đã xoa dịu hầu hết. Theo Reuters, bản ghi cuộc gọi đã được công bố năm 2014.

Trong điếu văn tại lễ tang cựu Tổng thống Reagan năm 2004, bà Thatcher gọi ông là một trong những người “thân cận nhất về mặt chính trị và là người bạn thân mật”. Mối quan hệ của bà với Reagan mật thiết đến nỗi bà gọi ông bằng tên niềm nở là “Ronnie”. Lúc trước, vào những năm đã nghỉ hưu, Reagan nói ông “rất hên” khi được biết Bà đầm thép.

Thủ tướng Anh Theresa May và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Washington DC, 04 tuần 1/2017. (Nguồn: Time)

George W. Bush - Tony Blair

Anh - Mỹ có thời điểm dài “mặn nồng” dưới thời hai nhà lãnh đạo này. Nước Anh của ông Blair đã hỗ trợ mạnh mẽ cho nỗ lực quân sự của chính quyền Mỹ ở Afghanistan và Iraq. Tác giả cuốn tiểu truyện của Thủ tướng Blair - nhà sử học Anthony Seldon - nghĩ là tuy nhị ông Blair và Bush không san sẻ phổ quát quan niệm tư nhân như bà Thatcher và ông Reagan, nhưng cả nhị đều có tầm thường quân thù: sự đe dọa của phiến quân Hồi giáo.

Ngay sau vụ khủng bố 11/9, ông Blair đã đến Nhà Trắng nhằm bày tỏ sự cấu kết với Tổng thống Bush. “Thủ tướng Anh đã vượt qua biển hồ để cho thấy sự liên hiệp của mình với nước Mỹ”, ông Bush nói trong thổ lộ tại Quốc hội ngày 20/9/2001. Theo một báo cáo, ông Blair đã nỗ lực duy trì quan hệ khác biệt Anh - Mỹ. 04 tuần 7/2002, ông Blair gửi thư cho ông Bush chắc chắn: “Tôi sẽ đứng về phía ông, cho dù vậy nào....”. Và năm 2003, nhì nước cùng thực hiện kế hoạch tấn công Iraq.

Trong cuốn hồi ký có tựa đề “Tony Blair: Một cuộc hành trình”, cựu Thủ tướng Anh không tiếc nuối lời ngợi ca cựu Tổng thống Bush. Điều này khiến dư luận Anh ví cuốn hồi ký như “thư tình” của ông Blair gửi ông Bush. Ngoài ra đó, cựu Tổng thống Mỹ cho biết ông Blair là người bạn thân cận nhất trên trường quốc tế. Ông Bush thể hiện sự quan trọng: “Vài đồng minh của chúng tôi ngả nghiêng, nhưng Tony Blair không bao giờ tương tự”, khi nói về sự ủng hộ của Anh với Mỹ trong cuộc chiến Iraq và Afghanistan.

Bây giờ, khi phải đương đầu với mai sau không cam kết bên ngoài Đoàn kết châu Âu (EU), Anh một lần nữa tìm kiếm hòa hợp đặc biệt với siêu cường thế giới dựa trên các nền tảng lịch sử. Theo nhà sử học Seldon, Tổng thống  Trump, có mẹ là người Scotland (một vùng thuộc Vương quốc Anh), cần trải nghiệm cũng như sự am hiểu về điều tình báo và bình yên của nữ Thủ tướng May. “Những nhu cầu bình thường khỏe mạnh sẽ khiến cho Anh - Mỹ trở thành mối quan hệ cần thiết dưới thời Tổng thống Trump”, ông Seldon nói. Có thể thấy, quan hệ giữa nhị nước sẽ khởi sắc nhưng còn “khác lạ” hay không thì vẫn có không ít hồ nghi.

Chiến tranh vì dầu mỏ Ngày 20/3/2011, Liên quân Pháp - Anh - Mỹ mở màn chiến dịch “Rạng đông Odissey” nhằm tiến công các căn cứ quân sự chế ...

Quan hệ Anh - Mỹ: Có còn khác lạ? Bên cạnh câu trả lời sẽ là "dĩ nhiên rồi". Nhưng kể cả khi Tổng thống Obama khẳng định mối quan hệ khác biệt Mỹ ...

Anh - Mỹ: “Mối quan hệ khác biệt” xưa & nay Thuật ngữ trên ra đời trong khoảng phương pháp đây gần 7 thập kỷ, thế nhưng “mối quan hệ khác lạ” có thực sự sinh tồn?

Nhật Nguyên

(theo Time)

Đọc thêm: bảo dưỡng điều hòa