Tại sao Khổng Tử nói: Sáng nghe Đạo, tối chết cũng cam lòng?

Hoàng hôn, trong chùa tĩnh yên êm đềm, nơi lư nhang khói hương tràn ngập, các hòa thượng đang sử dụng bữa tối. Sách chép rằng, Khổng Tử sau khi đến bái kiến Lão Tử, trở về nhà ba ngày sau trầm mặc không nói lời nào, cuối cùng chỉ nói một câu… Sau này, Khổng Tử viết trong Luận ngữ: “Triêu văn đạo, tịch khả tử”, tức là buổi sáng được nghe Đạo, buổi tối chết cũng Đành chịu. Vậy tại sao Khổng Tử lại trân quý Đạo ấy hơn cả sinh mệnh của mình? Năm 538 trước công nguyên, Khổng Tử cùng với đồ đệ của mình là Nam Cung Kính Thúc sang nước Chu để thỉnh giáo Lão Tử. Lão Tử thấy Khổng Tử vượt ngàn dặm xa xăm mà tới thì cực kì cao hứng. Lão Tử bèn hỏi: “Ông nghĩ rằng chính mình đã đắc Đạo rồi chứ?”. Khổng Tử trả lời: “Tôi tìm Đạo đã 27 năm nay nhưng vẫn chưa gặp được”. Lão Tử nói: “Giả dụ như Đạo là một thứ hữu hình có thể hiến cấp cho con người thì người ta sẽ tranh giành nó để dâng tặng cho quân vương. Nếu như Đạo có thể đem tặng cho người khác thì người ta sẽ đem tặng nó cho người thân. Nếu như Đạo có thể giảng rõ ra được thì người ta sẽ đem nó giảng giải cho anh em chính mình. Nếu như như Đạo có thể truyền thụ cho người khác thì người ta đều sẽ tranh nhau truyền cho con cái chính mình. Nhưng những chuyện nhứ thế là không thể được. Nguyên do rất đơn giản, Đạo ấy là thứ mà một người tầm thường không thể kiếm được thức một bí quyết đúng đắn, Đạo tuyệt đối sẽ không thể nhập vào tâm của người tầm thường được”. Được Lão Tử chỉ bảo, Khổng Tử học hỏi được tất cả điều, ghi lại nơi ấy mấy ngày rồi mới chào từ giã Lão Tử. Lúc đi tới bờ sông Hoàng Hà, thấy nước sông cuồn cuộn chảy, khí thế như vạn mã lên đường, thanh âm như hổ gầm sấm nổ, Khổng Tử đứng bên bờ sông một lúc lâu rồi bất giác cảm thán: “Chảy hoài như thế ư, hôm sớm không hoàn thành nghỉ! Nước Hoàng Hà chảy mãi không thôi, năm 04 tuần đời người trôi đi chẳng chấm dứt. Nước sông chẳng nhân thức chảy đi đâu, đời người chẳng biết sẽ về nơi nao!”. Lão Tử nghe vậy liền bảo: “Đời người giữa trời đất là cùng trời đất mà hợp thành luôn thể. Trời đất là tự nhiên, đời người cũng là tự nhiên vậy; loài người có ấu – thiểu – tráng – lão (trẻ con – thiếu niên – tráng niên – người cao tuổi) cứ vậy mà biến hóa, trời đất có xuân – hạ – thu – đông cứ thế mà tuần hoàn, có gì phải xót thương? Sống là tự nhiên, chết là thiên nhiên, thuận theo tự nhiên thì bản tính không loạn, khiến cho trái thiên nhiên thì phiên bản tính trói buộc. Tâm chứa công danh thì hình thành lo nghĩ, tâm chứa lợi dục thì tăng thêm phiền não.” Khổng Tử nghe ngừng bừng tỉnh giấc, tự đáy lòng muôn vàn cảm kích, lưu luyến không rời, mãi lâu sau mới cáo từ Lão Tử quay về nước Lỗ. Khổng Tử đi về nhà, ba ngày không nói chuyện. Tử Cống thấy kỳ lạ bèn hỏi thầy khởi thủy. Khổng Tử nói: “Chim, ta nhân thức nó có thể bay; cá, ta nhân thức nó có thể bơi; thú, ta nhân thức nó có thể chạy. Có thể bay thì ta sử dụng cung tên để bắn, có thể bơi thì ta dùng lưới giăng bắt, có thể chạy thì ta dùng chó săn để đuổi theo. Còn như con rồng, du lịch ảo huyền, vô ảnh vô hình, ta không phương pháp nào mà hiểu được. Ta bữa nay gặp mặt mặt Lão Tử, ông ấy cũng như con rồng kia thâm sâu chẳng thể đo lường nổi, làm ta tâm thần biến động không biết ông ấy là người hay là thần. Lão Tử chính là vị thầy chân chính của ta!”   Vài lời nghĩ suy: Khổng Tử học tập 27 năm nhưng vẫn chưa đắc Đạo, bởi vì rút cục những sắm tòi phân tích của ông chỉ là hiểu biết của loài người, ngược lại lời của Lão Tử lại hàm chứa nguyên tắc của thiên hà trong đó, học thức của loài người so với Đạo lý chân chính của thiên hà thì còn phương pháp rất xa. Thế nên sau cuối Khổng Tử viết: “Triêu văn Đạo, tịch khả tử”, buổi sáng được nghe Đạo, buổi tối chết cũng Đành lòng. Đạo ấy vì sao lớn tưởng như vậy? Nó là lực lượng vô thượng chi phối và hướng dẫn con người. Lão Tử nói: “Người thuận theo đất, đất thuận theo trời, trời thuận theo Đạo, Đạo thuận theo thiên nhiên”. Nhân loại hành xử thuận theo tự nhiên, việc gì cũng không tranh đoạt cưỡng cầu mà để nó xảy ra theo lẽ tự nhiên, ung dung tự tại giữa đất trời, ấy là đang đến gần hơn với Đạo. Minh Nữ  Tìm hiểu:
Xem tại: tinnhanh